Kategoria: Prawo budowlane | Czas czytania: ok. 5 minut

Wprowadzenie

Spory o zapłatę za roboty dodatkowe należą do częstych konfliktów w branży budowlanej. Wykonawca twierdzi, że wykonał prace wykraczające poza pierwotny zakres umowy i żąda dodatkowego wynagrodzenia. Inwestor odpowiada, że niczego nie zamawiał, nie podpisał żadnego aneksu i płacić nie zamierza. Kto ma rację? Odpowiedź, jak to w prawie bywa zależy od okoliczności. W tym wpisie wyjaśniamy, kiedy wykonawca ma realne podstawy do skutecznego dochodzenia zapłaty za roboty dodatkowe, a kiedy jego roszczenie może okazać się trudne do wyegzekwowania.

Czym Są Roboty Dodatkowe?

Roboty dodatkowe to prace budowlane wykraczające poza zakres rzeczowy określony w umowie, których konieczność wykonania ujawniła się w trakcie realizacji inwestycji. Należy odróżnić je od:

• robót zamiennych – czyli prac wykonanych w innej technologii lub z innych materiałów niż pierwotnie przewidziano, ale mieszczących się w ogólnym zakresie umowy,
• robót uzupełniających – prac nieprzewidzianych w umowie, jednak ściśle z nią związanych i koniecznych do jej prawidłowego wykonania.

Rozróżnienie to ma istotne znaczenie prawne, zarówno z punktu widzenia podstawy roszczenia wykonawcy, jak i zakresu wymaganej dokumentacji.

Podstawa Prawna Roszczenia

Polskie prawo nie reguluje wprost instytucji robót dodatkowych w umowie o roboty budowlane. W praktyce roszczenia wykonawców opierają się na kilku podstawach prawnych, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy.

1. Umowa – Aneks lub Zlecenie Dodatkowe

Najpewniejszą i najczęściej skuteczną podstawą roszczenia jest pisemne zlecenie robót dodatkowych w formie aneksu do umowy, odrębnego zlecenia lub protokołu konieczności podpisanego przez inwestora. Jeżeli strony zgodnie ustaliły zakres prac dodatkowych i wynagrodzenie za ich wykonanie, wykonawca może skutecznie dochodzić zapłaty na podstawie tak zawartej umowy.

W praktyce jednak pisemne potwierdzenia zlecenia robót dodatkowych są nagminnie pomijane, prace zlecane są utnie, mailowo lub w toku narad budowlanych, bez formalnego aneksu. To właśnie w takich sytuacjach pojawiają się spory.

2. Przepisy o Bezpodstawnym Wzbogaceniu

Gdy brak jest pisemnego zlecenia, wykonawca może oprzeć roszczenie na art. 405 i następnych Kodeksu cywilnego – przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Podstawą jest tu fakt, że inwestor uzyskał korzyść majątkową (wykonane prace budowlane) kosztem wykonawcy, bez podstawy prawnej lub z podstawą, która odpadła.

Orzecznictwo sądów powszechnych dopuszcza dochodzenie wynagrodzenia za roboty dodatkowe na tej podstawie, pod warunkiem, że wykonawca wykaże:

• że prace faktycznie wykraczały poza zakres umowy,
• że inwestor o nich wiedział i ich nie zakwestionował,
• że inwestor rzeczywiście uzyskał korzyść majątkową odpowiadającą wartości wykonanych prac.
•  

Kiedy Wykonawca Ma Najsilniejszą Pozycję?

W sporach o zapłatę za roboty dodatkowe pozycja wykonawcy jest tym silniejsza, im więcej z poniższych okoliczności zostało udokumentowanych.

Pisemne zlecenie lub akceptacja zakresu prac. Nawet jeśli nie ma formalnego aneksu, wiadomości e-mail, wiadomości w komunikatorach, notatki z narad budowlanych czy wpisy w dzienniku budowy mogą stanowić dowód, że inwestor wiedział o robotach dodatkowych i ich nie kwestionował.

Protokoły odbioru robót dodatkowych. Podpisany przez inwestora lub jego przedstawiciela protokół odbioru prac jest jednym z najsilniejszych dowodów w sprawie – trudno bowiem twierdzić, że prac nie zlecono, skoro zostały odebrane.

Kosztorys zaakceptowany przez inwestora. Jeżeli przed przystąpieniem do robót dodatkowych wykonawca przedstawił kosztorys, a inwestor go zaakceptował – choćby milcząco, nie wnosząc sprzeciwu – sądy często uznają taką akceptację za wystarczającą podstawę roszczenia.

Wpisy w dzienniku budowy. Dziennik budowy jest dokumentem urzędowym – wpisy w nim zawarte korzystają z domniemania prawdziwości. Regularne dokumentowanie zakresu wykonywanych prac w dzienniku budowy stanowi istotny dowód w ewentualnym sporze.

Wiedza i brak sprzeciwu inwestora. Sądy konsekwentnie wskazują, że jeżeli inwestor wiedział o wykonywaniu robót dodatkowych, obserwował postęp prac i nie wnosił sprzeciwu, trudno mu później skutecznie twierdzić, że prac nie zamawiał. Bierność inwestora jest w orzecznictwie traktowana jako element stanu faktycznego przemawiający na korzyść wykonawcy.

Kiedy Roszczenie Wykonawcy Jest Trudniejsze do Wyegzekwowania?

Pozycja wykonawcy słabnie znacząco w kilku typowych sytuacjach.

Umowa zawiera klauzulę ryczałtu. Jeżeli strony ustaliły wynagrodzenie ryczałtowe, a umowa wyraźnie stanowi, że obejmuje ono wszelkie prace niezbędne do wykonania przedmiotu umowy, inwestor może skutecznie podnosić, że sporne prace mieściły się w pierwotnym zakresie. Zmiana wynagrodzenia ryczałtowego jest możliwa, jednak wymaga wykazania, że konieczność wykonania dodatkowych prac była obiektywnie niemożliwa do przewidzenia na etapie zawierania umowy.

Brak jakiejkolwiek dokumentacji. Gdy wykonawca nie dysponuje żadnymi dowodami potwierdzającymi zlecenie i wykonanie robót dodatkowych – ani pisemnymi, ani w postaci wiadomości elektronicznych – jego pozycja procesowa jest znacząco osłabiona. Ciężar dowodu spoczywa na wykonawcy.

Inwestor kwestionował prace w trakcie ich wykonywania. Jeżeli inwestor na bieżąco protestował przeciwko wykonywaniu prac, których nie zlecał, jego późniejsza odmowa zapłaty jest trudniejsza do podważenia.

Praktyczne Wskazówki dla Wykonawców

Dokumentuj wszystko na bieżąco. Każde ustne zlecenie robót dodatkowych potwierdzaj pisemnie – mailem, wiadomością tekstową, notatką z narady. Im więcej śladów komunikacji z inwestorem, tym lepsza pozycja w ewentualnym sporze.

Nie rozpoczynaj robót dodatkowych bez potwierdzenia. Zasada jest prosta: brak potwierdzenia zlecenia – brak podstawy do wynagrodzenia. Nawet krótki e-mail od inwestora z akceptacją zakresu i wynagrodzenia jest lepszy niż ustne zapewnienia.

Sporządzaj kosztorysy i protokoły. Przed przystąpieniem do robót dodatkowych przedstaw inwestorowi kosztorys i poczekaj na jego akceptację. Po wykonaniu prac sporządź protokół odbioru i zadbaj o jego podpisanie przez przedstawiciela inwestora.

Reaguj na klauzule ryczałtowe już na etapie negocjacji umowy. Jeżeli umowa przewiduje wynagrodzenie ryczałtowe, zadbaj o precyzyjne określenie zakresu prac objętych ryczałtem i wprowadzenie do umowy jasnych zasad zlecania i rozliczania robót dodatkowych.

Podsumowanie

Wykonawca może skutecznie dochodzić zapłaty za roboty dodatkowe zarówno na podstawie pisemnego zlecenia, jak i przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, pod warunkiem, że wykaże, iż prace faktycznie wykraczały poza zakres umowy, inwestor o nich wiedział i uzyskał z nich realną korzyść. Kluczem do sukcesu jest jednak bieżąca dokumentacja: protokoły, korespondencja, wpisy w dzienniku budowy. W branży budowlanej stara zasada sprawdza się wyjątkowo dobrze – czego nie ma na piśmie, tego w sądzie bardzo trudno udowodnić.

Masz spór z inwestorem o zapłatę za roboty dodatkowe? Skontaktuj się z naszą kancelarią, ocenimy szanse powodzenia roszczenia i pomożemy skutecznie dochodzić należnego wynagrodzenia.